ابلیس از ملائکه است یا از جنّیان؟ | سوال 16 متشابهات

پرسش 16: ابلیس از ملائکه است یا از جنّیان؟

پاسخ: ابلیس (لعنه‌الله) از جنّیان است[1] ولی به خاطر عبادتش ارتقا یافت تا این‌که در زمره‌ی فرشتگان درآمد. جنّیان با عبادت و اطاعت خدا ارتقا پیدا می‌کنند تا این‌که جزو فرشتگان می‌شوند؛ ولی در نهایت، ابلیس (لعنه‌الله) به خاطر انانیّت (منیّت) از امر خدا سرپیچی کرد و به قعر جهنم سقوط نمود. از همین‌رو قرآن یک‌بار ابلیس را از فرشتگان می‌خواند[2] و بار دیگر از جن.[3] امیر‌المؤمنین(ع) در خطبه‌ی قاصعه از او به مَلَک تعبیر نموده است.[4]

در مرحله‌ی پیش از صادر شدن فرمان به سجده بر آدم، با توجه به آن‌چه ابلیس به آن رسید و با توجه به اصل ابلیس (لعنه‌الله)، هر دوی این‌ها صحیح است.[5]

پی نوشت ها:
[1]– از جمیل بن درّاج از ابوعبدالله(ع) روایت شده است: از ایشان(ع) درباره‌ی ابلیس پرسیدم که آیا از ملائکه بود؟ و آیا چیزی از امر آسمان‌ها می‌دانست؟ فرمود: «از ملائکه نبود و چیزی از آسمان‌ها نمی‌دانست. او از جنّیان و همراه با ملائکه بود و ملائکه او را گویی از خود می‌دیدند در‌حالی‌که خداوند آگاه است که از آن‌ها نبود. پس هنگامی‌که به سجده کردن امر شد، از او سر زد آن‌چه سر زد». بحار الانوار: ج 11 ص 119.
[2]– خداوند متعال می‌فرماید: «وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ…» (و چون به فرشتگان گفتيم: آدم را سجده کنيد، همه سجده کردند جز ابليس…) (بقره: 34).
[3]– خداوند متعال می‌فرماید: «… إِلَّا إِبْلِيسَ كَانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ…» (… جز ابليس که از جِن بود و از فرمان پروردگارش سربرتافت…) (کهف: 50).
[4]– امیر‌المؤمنین(ع) می‌فرماید: «…. پس عبرت گيريد از آن‌چه خداوند با ابليس كرد: كار طولانى، تلاش سخت و بندگى شش هزار ساله‌‏اش را كه روشن نيست بر حسب سال‌هاى اين جهان برآورد شده است يا سال‌هاى جهان ديگر در برابر ساعتى تکبّر ورزیدن، پوچ ساخت. پس از ماجراى ابليس، با گناهى هم‌سنگ او، كيست كه از عذاب الهى رهايى تواند؟ هيچ‌كس! خداوند سبحان هرگز انسانى را با گناهى كه مَلَکی (فرشته‏‌اى) را با آن گناه بيرون راند، به بهشت اندرون نبرد…». نهج البلاغه: خطبه‌ی 192 معروف به خطبه قاصعه.
[5]– یعنی این‌که تعبیر قرآن به این‎که ابلیس لعنت الله علیه از جن بود و از ملائکه نیز بود.